Neuropsychologie van leren en onderwijs
Over dit kennisdossier
Kennisdossier neuropsychologie in het onderwijs
Waarom lukt plannen vandaag wel en morgen niet? Waarom lijkt een leerling alles te begrijpen, maar komt dit er bij het zelfstandig werken niet uit? En waarom vragen motivatie, gedrag en leren zoveel meer van kinderen dan wij vaak veronderstellen? Wie kinderen en jongeren echt wil begrijpen, moet begrijpen dat het brein van kinderen en jongeren werk in uitvoering is. Dat betekent dat vaardigheden die wij vaak als vanzelfsprekend beschouwen (plannen, overzicht houden, emoties reguleren) nog niet stabiel beschikbaar zijn.
De neuropsychologie laat zien dat de ontwikkeling van het brein van kinderen en jongeren doorloopt tot ruim na het twintigste levensjaar. Vaardigheden als plannen, vooruitdenken, keuzes maken, emoties reguleren en consequenties overzien zijn dus nog volop in ontwikkeling. Dat vraagt om actieve begeleiding van volwassenen.
Cognitief leren en presteren is sterk verweven met sociaal en emotioneel functioneren. Aandacht voor sociale en emotionele ontwikkeling, persoonlijke groei en identiteitsvorming is een noodzakelijke voorwaarde voor duurzaam leren. Leerlingen lopen niet vast omdat zij tekortschieten, maar omdat zij vaak worden aangesproken alsof hun brein al af is. Het vraagt dus in de eerste plaats om een andere manier van kijken, begeleiden en onderwijzen door volwassenen.
In dit kennisdossier staat daarom centraal wat leraren en opvoeders moeten weten over neuropsychologische vaardigheden en hersenontwikkeling. We verkennen hoe breinontwikkeling samenhangt met leren, gedrag en onderwijs, met expliciete aandacht voor het welbevinden van leerlingen. Daarbij is er ook oog voor de ontwikkeling van de zogenoemde warme executieve functies, die essentieel zijn voor cognitief leren en persoonlijke groei. Ook zelfinzicht en zelfregulatie, taalvaardigheden en denken, plannen en organiseren, het overzien van consequenties, kiezen en beslissen, emotieregulatie en empathie, nieuwsgierigheid en verbeelding komen aan de orde. Juist deze warme executieve functies bepalen in sterke mate hoe leerlingen omgaan met verwachtingen, druk en sociale situaties.
De artikelen bieden zowel achtergrondkennis als concrete handvatten en aanbevelingen voor de onderwijspraktijk, met speciale aandacht voor het versterken van de pedagogische functie van het onderwijs.
Wat je kunt verwachten:
- Inzicht in breinontwikkeling als werk in uitvoering;
- Heldere uitleg over executieve functies, zelfregulatie, emotieregulatie en meer;
- Infographics en artikelen die wetenschap verbinden met onderwijspraktijk.
Dit kennisdossier is bedoeld voor opvoeders, leraren, intern begeleiders, schoolleiders en onderwijsprofessionals en nodigt uit om gedrag, motivatie en leren opnieuw te bekijken: vanuit ontwikkeling, niet vanuit tekort. Door het brein serieus te nemen als ontwikkelend systeem, ontstaat ruimte voor realistischer verwachtingen, betere begeleiding en menselijker onderwijs.
